Văn học Hàn Quốc ra thế giới – lời cảnh báo từ chính người dịch: đừng bỏ quên quá khứ

Văn học Hàn Quốc ra thế giới: khi người dịch nhắc chuyện chiều sâu

Bối cảnh: một hội nghị dịch giả ở Seoul, và một câu chuyện cũ 30 năm

Ngày 31/8/2026, The Korea Herald đăng bài của phóng viên Hwang Dong-hee tường thuật bài phát biểu đề dẫn của dịch giả Anders Karlsson tại Hội nghị Dịch giả Quốc tế 2026 (2026 International Translators’ Summit) tổ chức ở Seoul.

Anders Karlsson là dịch giả người Thụy Điển, phó giáo sư ngành Hàn Quốc học tại Đại học SOAS (London). Ông mở đầu bằng một kỷ niệm rất riêng: khoảng ba mươi năm trước, ông vào một hiệu sách lớn ở London tìm sách về Hàn Quốc, và nhân viên chỉ ông sang… khu sách Đông Nam Á.

Ba thập kỷ sau, khung cảnh đã đảo ngược hoàn toàn. Sách Hàn chiếm những vị trí trưng bày nổi bật trong các hiệu sách ở London và nhiều nơi khác. Nhà văn Hàn giành các giải thưởng văn chương quốc tế lớn. Các nhà xuất bản cạnh tranh nhau để giành bản quyền dịch. Và độc giả xếp hàng để gặp tác giả mình yêu thích.

Hội nghị lần này được tổ chức nhân kỷ niệm 30 năm thành lập Viện Dịch thuật Văn học Hàn Quốc (LTI Korea), quy tụ dịch giả, học giả, nhà xuất bản và người làm văn hóa để bàn về tương lai của dịch thuật văn học — trong đó có tác động của trí tuệ nhân tạo, việc đào tạo dịch giả và hệ sinh thái xuất bản.

Diễn biến: lời cảnh báo giữa một bữa tiệc thành công

Karlsson đã dành gần ba thập kỷ dịch văn học Hàn sang tiếng Thụy Điển cùng người cộng sự lâu năm Park Ok-kyoung. Hai người đã đưa đến độc giả Thụy Điển các nhà văn như Yi Mun-yol, Hwang Sok-yong, Bora Chung và Han Kang.

Nhưng giữa không khí ăn mừng, ông đưa ra một nốt trầm.

Theo Karlsson, cùng với việc mở rộng thể loại và số tác giả được dịch, giới dịch thuật cũng đang chứng kiến “một chân trời thời gian đang nông dần” trong việc chọn tác phẩm để dịch, kèm theo xu hướng tập trung vào những cuốn đã thành công sẵn trên thị trường nội địa Hàn Quốc.

Ông chỉ ra động lực phía sau: làn sóng văn hóa đại chúng Hàn Quốc. Phim truyền hình, điện ảnh, âm nhạc đã kéo sự chú ý toàn cầu về phía Hàn Quốc; các nhà xuất bản nhận ra tiềm năng thị trường và bắt đầu tìm đến văn học Hàn. Từ đó, trọng tâm dịch chuyển sang những xu hướng mới nhất của ngành xuất bản Hàn và các cây bút mới nổi ở nhiều thể loại.

Cái giá của tốc độ, theo ông, là một sự đánh đổi. “Giống như rất nhiều thứ ở Hàn Quốc hiện đại và đương đại, quá trình này bị nén lại và diễn ra trong một khoảng thời gian rất ngắn”, Karlsson nói. Việc chạy theo xu hướng gần đây đã mở rộng “một ô cửa sổ” nhìn vào văn học Hàn, nhưng theo một nghĩa nào đó lại làm hẹp đi một ô cửa khác.

Phân tích: câu hỏi ông đặt ra không chỉ dành cho người Hàn

Thứ nhất, Karlsson đề nghị đổi câu hỏi. Vấn đề không nên chỉ là “cuốn nào có tiềm năng thương mại lớn nhất”. Ông cho rằng dịch giả, nhà xuất bản và các định chế nên tìm cách trả lại cho văn học Hàn “chiều sâu niên đại” — bằng cách tìm đến những tác phẩm đại diện cho văn hóa văn chương của đất nước này, làm sáng tỏ những khía cạnh còn ít được biết, hoặc nằm ở vị trí bên lề của thị trường trong nước.

Thứ hai, ông nhấn mạnh vẫn còn cả một kho tàng chưa được giới thiệu. “Vẫn còn rất nhiều điều từ lịch sử văn học phong phú của Hàn Quốc chưa được đưa ra thế giới”, ông nói.

Thứ ba, tiêu chí chọn sách nên rộng hơn “tính đại diện”. Karlsson đặt liên tiếp mấy câu hỏi: chúng ta tìm gì ở một cuốn sách khi chọn nó để dịch, ngoài tiềm năng thị trường? Nó đại diện cho thế giới văn chương Hàn Quốc theo nghĩa nào? Nó phản chiếu khía cạnh nào của văn hóa Hàn? Rồi ông tự nới rộng: một tác phẩm không nhất thiết phải phản ánh khía cạnh văn hóa nào cả — điều đáng hỏi hơn là phẩm chất nào của cuốn sách khiến ta thấy nó xứng đáng được dịch và được đưa đến độc giả ở nơi khác.

Thứ tư, ông định nghĩa lại chính công việc của mình. “Dịch văn hóa chủ yếu không phải là câu chuyện dịch sao cho chân thực, mà quan trọng không kém là chuyện trao đổi văn hóa và mở rộng chân trời thông qua đối thoại giữa các nền văn hóa.”

Với Karlsson, đây chính là thời điểm hiếm hoi để đặt những câu hỏi ấy: văn học Hàn Quốc đã đứng vững trên sân khấu toàn cầu, nên ngành sách có đủ khoảng lặng để nhìn lại chặng đường đã qua và cân nhắc muốn đi tiếp về đâu.

Ai nên đọc câu chuyện này?

Người đọc Việt Nam nên đọc, vì kệ sách của chúng ta đang lặp lại đúng mô hình ấy: sách Hàn, sách Nhật vào Việt Nam phần lớn là các đầu sách vừa ăn khách ở nước bạn, còn phần văn chương cổ điển và trung đại của họ thì gần như vắng bóng.

Người làm nghề sách nên đọc, vì đây là lời nhắc rằng một danh mục chỉ toàn “sách đang hot” là một danh mục dễ tổn thương — hết sóng là hết bán.

Bất kỳ ai từng mê một dòng sách nhờ một bộ phim cũng nên đọc. Bởi câu hỏi cuối cùng Karlsson đặt ra rất giản dị: sau khi bị một xu hướng dẫn tới cửa, ta có chịu bước sâu thêm vài bước vào bên trong không?

Sách liên quan tại Sách Bán Chạy

Nếu bài viết khiến bạn muốn đọc sâu hơn thay vì chỉ đọc theo trend, đây là vài gợi ý đang có sẵn tại Sách Bán Chạy:

• Tôtem Sói — bìa cứng — 340.000₫ (giá thị trường 380.000₫), còn hàng. Một tiểu thuyết châu Á đi ra thế giới bằng chính chiều sâu văn hóa của nó, đúng tinh thần mà Karlsson nói tới.
• Kiêu Hãnh Và Định Kiến — bìa cứng — 190.000₫ (giá thị trường 215.000₫), còn hàng. Ví dụ kinh điển cho việc một cuốn sách hai thế kỷ tuổi vẫn được đọc lại mỗi năm.
• Sông Đông Êm Đềm (trọn bộ 2 tập) — 500.000₫ (giá thị trường 550.000₫), còn hàng. Dành cho bạn đọc muốn thử “chiều sâu niên đại” ở quy mô lớn.
• Tủ Sách bán chạy — hơn 2.000 đầu sách, nơi bạn có thể tự đi từ một cuốn đang hot sang một cuốn đã sống lâu.

Mua sách chính hãng tại: sachbanchay.com — hoặc gian hàng Tazano Bookstore trên Shopee, Tiki, Lazada, TikTok Shop.

Lưu ý biên tập: tại thời điểm viết bài (02/9/2026), Sách Bán Chạy chưa có sẵn đầu sách văn học Hàn Quốc còn hàng để gắn trực tiếp — các cuốn Hàn kiểm tra được đều đang “Hết hàng”. Đề xuất anh Sơn cân nhắc nhập lại nhóm văn học chữa lành Hàn Quốc trước khi đăng bài.

Ba mươi năm để đi từ kệ sách bị xếp nhầm châu lục đến kệ trưng bày trang trọng nhất — đó đã là một hành trình đáng nể. Nhưng có lẽ điều đáng quý hơn nằm ở chỗ, giữa lúc thắng lợi, vẫn có người dừng lại hỏi: chúng ta đã kịp mang theo những gì?

Nguồn tin: The Korea Herald, bài “Korean literature is going global. But don’t leave its past behind” (Hwang Dong-hee, 14:15 ngày 31/8/2026) — https://www.koreaherald.com/article/10857474