Đọc sâu thời AI – nên đọc “vô tri”, đọc sâu, hay đọc cùng trí tuệ nhân tạo?

Đọc sâu thời AI: ba cách đọc, ba con đường đi tới cùng một chỗ

Cuối tuần vừa rồi, tại Hà Nội đã diễn ra buổi thảo luận Reading Circle: Đọc sâu giữa một thế giới đầy biến động. Bốn diễn giả — TS Tạ Thành Tấn (Đại học Sư phạm Hà Nội), TS Nguyễn Tuệ Anh (Đại học Greenwich), TS Ngô Di Lân (Học viện Ngoại giao) và ông Trần Mạnh Cường (CEO Khải Minh Books) — cùng ngồi lại quanh ba câu hỏi rất đời thường: chọn sách nào, đọc nhanh hay đọc kỹ, và đọc xong thì giữ lại được gì. Tri Thức - Znews tường thuật buổi thảo luận trong bài đăng sáng 24/8/2026.

Bối cảnh: không phải lúc nào cũng cần đọc sâu

Điểm bất ngờ đầu tiên là các diễn giả không tôn thờ việc đọc sâu như một mệnh lệnh. TS Tạ Thành Tấn nói thẳng: “Có nhiều cách đọc, đọc lướt, đọc vô tri, cũng như nhiều cách sống, nhiều cách học. Nếu ta đọc nghiên cứu thì ta cần đọc lướt, đọc nhanh, đọc ngay vào tóm tắt hay kết luận”.

Nhưng ông đưa ra một hình ảnh rất đáng nhớ: đọc sâu phải đi đôi với đọc rộng, như người đào giếng — muốn đào sâu thì trước hết phải đào đủ rộng để có chỗ đứng.

Diễn biến: mỗi người một định nghĩa về đọc sâu

Với TS Nguyễn Tuệ Anh, đọc sâu là khi đọc xong ta nảy ra được một câu hỏi. Với TS Tạ Thành Tấn, đọc sâu là mở ra một cuộc đối thoại — với tác giả, với chính mình. Ông ví việc đọc như đi cày: lần một là “cày vỡ”, phải đến lần hai lần ba mới gọi được là “cày sâu”.

Còn TS Ngô Di Lân định nghĩa đọc sâu là có thời gian phản biện — và ông dùng chính AI làm công cụ để phản biện ý tưởng trong lúc đọc. Đây có lẽ là chi tiết đáng chú ý nhất với người đọc hôm nay: AI không nhất thiết là kẻ giết chết việc đọc sâu, nó có thể là người đối thoại giúp ta đọc kỹ hơn. “Có đối thoại, có suy ngẫm, có nảy ra mong ước từ sách, nghĩa là bạn đã đọc sâu cuốn sách đó”, ông nói.

Phân tích: chọn sách mới là kỹ năng khó nhất

Giữa một thị trường quá nhiều ấn phẩm, “bộ lọc” của người đọc quan trọng không kém kỹ năng đọc. TS Tuệ Anh có cách rất thực dụng: nghe phỏng vấn tác giả trước. “Bỏ một tiếng để nghe tác giả nói, xem tác giả có xứng đáng để mình bỏ 10 tiếng đọc cuốn sách của họ không”, chị chia sẻ, kèm lời khuyên bỏ đi cảm giác tội lỗi khi gấp lại một cuốn sách không hợp.

TS Thành Tấn chọn cách trực tiếp hơn: hỏi thầy giáo, và ưu tiên các tác phẩm kinh điển đặt nền móng cho một lĩnh vực. Ông cũng lưu ý một điều đáng suy nghĩ: học sinh phổ thông thường chỉ học đoạn trích, nên khó hình dung tác phẩm như một chỉnh thể trọn vẹn. Cả nhóm cùng nhấn mạnh: đọc đủ rộng để tiếp nhận tinh hoa thế giới, nhưng cũng cần đọc sâu hơn về chính các vấn đề của Việt Nam.

Ai nên quan tâm

Người đi làm bận rộn thấy mình đọc nhiều mà nhớ ít; sinh viên và người làm nghiên cứu loay hoay giữa đọc nhanh và đọc kỹ; phụ huynh muốn tập cho con thói quen đọc trọn vẹn một cuốn sách; và bất cứ ai dùng AI mỗi ngày mà băn khoăn không biết nó đang giúp hay đang thay mình suy nghĩ.

Sách liên quan tại Sách Bán Chạy

• Đọc sâu là một sự “trả giá” bằng công sức và sự kiên trì — đúng như các diễn giả nói. Cuốn Ý Chí - Hành Trình Tái Khám Phá Sức Mạnh Lớn Nhất Của Con Người — 119.000₫ (NXB Dân Trí, 250 trang) bàn đúng về thứ năng lượng ta cần để ngồi lại với một trang khó thay vì lướt tiếp.
• Lời khuyên “hãy tìm về những tác phẩm gần gũi văn hóa bản địa Việt” có một lựa chọn rất đẹp: Truyện Kiều (Nguyễn Du) - Bìa Cứng - Kim Đồng — 199.999₫, ấn bản 2025 do họa sĩ Nguyễn Công Hoan minh họa, 152 trang khổ 20x32 cm, phù hợp để đọc trọn vẹn và đọc lại nhiều lần.
• Muốn bắt đầu từ một tác phẩm kinh điển “đặt nền móng” như TS Thành Tấn gợi ý: Lý Trí Và Tình Cảm (Jane Austen) — 143.000₫.
• Xem thêm các tủ sách: Sách bán chạy, Sách Tiếng Việt và toàn bộ sản phẩm.

Mua sách chính hãng tại: sachbanchay.com — hoặc gian hàng Tazano Bookstore trên Shopee, Tiki, Lazada, TikTok Shop.

Buổi Reading Circle này cũng là sự kiện mở đầu của The Tower, một dự án đọc và đối thoại do Khải Minh Books tổ chức, với tiêu chí chọn sách khá thẳng thắn: sách “khó”, nghĩa là những cuốn đòi hỏi người đọc phải “rướn hơn” một chút.

Có lẽ đó mới là điều đáng nhớ nhất từ buổi thảo luận: đọc sâu không phải là đọc chậm, cũng không phải đọc nhiều. Đọc sâu là chịu để một cuốn sách hỏi ngược lại mình một câu — và không vội trả lời.

Nguồn tin: Tri Thức - Znews (Phan Chi), “Nên đọc ‘vô tri’, đọc sâu, hay đọc cùng AI?” (24/8/2026) — https://znews.vn/nen-doc-vo-tri-doc-sau-hay-doc-cung-ai-post1678793.html. Ảnh sự kiện: Khải Minh Books.