Sử thi Odyssey trở lại – khi một bản dịch kéo cả thế giới về với văn học kinh điển

Sử thi Odyssey trở lại: khi bản dịch và màn ảnh cùng thắp lại tình yêu văn học kinh điển

Đầu tháng 8/2026, làng xuất bản quốc tế xôn xao quanh một bài tiểu luận của dịch giả Emily Wilson đăng trên London Review of Books, viết về bộ phim The Odyssey của đạo diễn Christopher Nolan. Nhưng câu chuyện thú vị hơn nhiều so với những dòng tít “dịch giả chê phim” — nó là lời nhắc rằng một tác phẩm kinh điển, khi được chạm tới đúng cách, vẫn có thể lay động cả một thế hệ.

Người phụ nữ đầu tiên đưa Odyssey vào tiếng Anh. Emily Wilson là học giả cổ điển đã đi vào lịch sử khi trở thành người phụ nữ đầu tiên dịch trọn vẹn sử thi Odyssey của Homer sang tiếng Anh, xuất bản năm 2017 (W. W. Norton). Bản dịch của bà được ca ngợi vì giữ đúng số dòng như nguyên tác và dùng thứ ngôn ngữ trong trẻo, hiện đại, gần với nhịp thở người đọc hôm nay. Chính Nolan cho biết bộ phim của ông lấy cảm hứng từ bản dịch này.

Một cuộc tranh luận, nhưng thật ra là một lời tôn vinh. Trong bài viết trên London Review of Books (số 48, kỳ 14), Wilson bàn về cách màn ảnh kể lại chuyến trở về của Odysseus. Nhiều tờ báo giật tít bà “phê phán” Nolan, nhưng bà nhìn xa hơn thế. “Trong cái thời được gọi là kỷ nguyên phát trực tuyến, thiên sử thi này lại đưa khán giả quay về rạp chiếu,” Wilson viết. “Trong cái thời được cho là suy giảm khả năng đọc và ‘cái chết của khoa học nhân văn’, các bản dịch Odyssey, trong đó có bản của tôi, lại bán chạy đến mức bay khỏi kệ.” Với bà, việc một số khán giả rời rạp rồi tìm mua sách, thậm chí bắt đầu học tiếng Hy Lạp cổ, đã là một món quà.

Vì sao một câu chuyện ba nghìn năm vẫn chạm được vào ta? Odyssey kể về hành trình trở về nhà đầy gian nan của Odysseus sau chiến tranh thành Troy — câu chuyện về lòng kiên trì, về nỗi nhớ quê hương, về trí khôn và cái giá của việc lạc lối. Những chủ đề ấy không cũ đi. Chúng chỉ đợi mỗi thế hệ tìm ra cách kể lại của riêng mình: khi thì qua một bản dịch mới mẻ, khi thì qua một khung hình điện ảnh. Và mỗi lần như thế, người đọc lại được mời quay về với bản gốc — nơi trí tưởng tượng thuộc trọn về mình chứ không bị đóng khung trên màn ảnh.

Ai nên quan tâm câu chuyện này? Bất kỳ ai từng nghĩ “văn học kinh điển khó đọc, xa vời” đều nên nhìn lại. Hiện tượng Odyssey cho thấy kinh điển không hề nằm im trong bảo tàng: chỉ cần một bản dịch tốt, một nhịp cầu đúng lúc, nó lập tức sống dậy và tìm về với bạn đọc trẻ. Với những ai yêu điện ảnh chuyển thể, đây cũng là lời mời dịu dàng: hãy đọc bản sách trước hoặc sau khi xem phim, để thấy trí tưởng tượng của mình phong phú đến đâu.

Sách liên quan tại Gieo Books

Nếu câu chuyện về Odyssey khơi lại trong bạn tình yêu với những trang kinh điển, Gieo gợi ý vài hướng đọc:

• Tủ sách Văn học kinh điển thế giới — những tác phẩm vượt thời gian, được tuyển dịch kỹ lưỡng.
• Sử thi và thần thoại Hy Lạp — chìa khóa để bước vào thế giới của Homer và các anh hùng. 
• Tủ sách Nền tảng nhân văn — dành cho người đọc muốn hiểu gốc rễ của văn chương phương Tây.

Mua sách chính hãng tại: sachbanchay.vn — hoặc gian hàng Tazano Bookstore trên Shopee, Tiki, Lazada, TikTok Shop.

Một chuyến phiêu lưu ba nghìn năm tuổi vẫn đang tìm đường về nhà — và có lẽ, cả về với kệ sách của bạn. Gieo tin rằng mỗi lần ta mở lại một cuốn kinh điển, ta cũng đang trở về với một phần sâu lắng hơn của chính mình.

Nguồn tin: Publishing Perspectives (Around the Book World, 03/08/2026), London Review of Books (Emily Wilson, “An Uncomplicated Man”, số 48 kỳ 14), NPR và The Boston Globe (07/2026).