Giải Hòa bình Ngành Xuất bản Đức 2026 – người đi tìm sự thật mà ông ngoại đã im lặng suốt một đời

Giải Hòa bình Ngành Xuất bản Đức 2026: khi một cuốn sách đi hỏi lại những điều cả gia đình đã thôi nhắc tới

Philippe Sands là ai — và vì sao cả giới luật quốc tế lẫn giới sách đều biết tên ông

Trước khi nói tới giải, cần biết người nhận giải là ai. Philippe Sands sinh ngày 17/10/1960 tại London, trong một gia đình Do Thái; mẹ ông là người Pháp. Ông học trường University College School ở Hampstead, rồi học luật tại Corpus Christi College, Đại học Cambridge — cử nhân 1982, thạc sĩ luật hạng ưu 1983. Ông bắt đầu hành nghề luật từ 1984.

Về chức vụ trong giới học thuật: ông là Giáo sư Luật tại University College London (UCL), và từ năm 2002 là Giám đốc Trung tâm về các Tòa án và Tòa Trọng tài Quốc tế của UCL. Ông còn là giáo sư thỉnh giảng tại Trường Luật Harvard, từng giảng dạy ở Đại học New York, Đại học Toronto, Đại học Melbourne và Sorbonne. Trong nghề luật, ông được phong Luật sư Hoàng gia (Queen’s Counsel) năm 2003 — nay là King’s Counsel.

Về nghề tranh tụng, đây là phần làm nên tên ông. Sands đã tham gia hơn hai chục vụ việc trước Tòa Công lý Quốc tế (ICJ) tại The Hague. Trong vụ Pinochet (1998–2000), ông góp phần soạn bản cáo trạng đối với nhà độc tài Chile. Ông đại diện Mauritius trong vụ quần đảo Chagos (2010–2024), đại diện Gruzia trong tranh chấp với Nga, và hiện đang tham gia vụ Gambia kiện Myanmar liên quan tới người Rohingya. Từ đầu thập niên 2020, ông vận động để hủy hoại sinh thái (ecocide) được công nhận là một tội phạm quốc tế.

Thành tích viết sách cũng xếp thành một hàng dài, kèm năm rõ ràng: Giải Baillie Gifford cho sách phi hư cấu 2016 cho East West Street; Giải Jewish Quarterly–Wingate 2017; Sách phi hư cấu của năm — British Book Awards 2017; Prix du Meilleur Livre Étranger 2017; Prix Montaigne 2018; Giải đặc biệt của ban giám khảo Prix du livre européen 2018; Viện sĩ danh dự Viện Hàn lâm Anh (British Academy) 2023; Giải Hòa bình Erich Maria Remarque 2025; và năm 2026 này, cùng với Giải Hòa bình Ngành Xuất bản Đức, ông còn nhận bằng tiến sĩ danh dự của Đại học Cambridge và Đại học Pompeu Fabra, Barcelona.

Nói ngắn gọn: một giáo sư luật quốc tế thường xuyên đứng trước tòa án cao nhất của thế giới, đồng thời là một tác giả phi hư cấu đã gom gần hết các giải sách lớn của châu Âu — trước khi có thêm cái tên Paulskirche vào hôm qua.

Chuyện gì đã xảy ra: một sự im lặng kéo dài trong chính nhà ông

Ông lớn lên cạnh một khoảng trống mà không ai giải thích. Mẹ ông là người sống sót qua Holocaust. Cha mẹ bà — tức ông bà ngoại của Sands — chạy khỏi Vienna vào các năm 1938 và 1941, rồi suýt bị trục xuất khi đang ở Pháp. Ông ngoại ông, Léon, đến từ Lviv — thành phố mà người Đức gọi là Lemberg.

Nhưng câu chuyện ấy không bao giờ được kể ra trong nhà. Sands kể lại tại Paulskirche rằng mỗi khi bàn chuyện riêng, ông bà ngoại ông chuyển sang nói tiếng Đức — thứ tiếng mà ông gọi là “ngôn ngữ của sự che giấu và của lịch sử”. Sự im lặng của gia đình, theo cách ông mô tả, là “một sự im lặng Đức, sinh ra từ những điều kinh khủng”.

Rồi ông đi tìm. Lần theo dấu Lviv, Sands phát hiện một điều mà không ai trong gia đình ông từng biết: hai nhà luật học cùng từng học ở thành phố ấy, sinh cách nhau ba năm, chính là hai người đã đặt ra hai khái niệm mà cả thế giới dùng cho tới hôm nay. Hersch Lauterpacht đưa ra khái niệm “tội ác chống lại nhân loại” — bảo vệ từng con người một. Raphael Lemkin đặt ra chữ “diệt chủng” — nói về cả một nhóm dân cư. Công trình của hai ông định hình luật quốc tế sau phiên tòa Nuremberg năm 1946.

Hậu quả: mất gì, ai được gì, và cái giá của việc không nói

Mất thứ nhất: hai thế hệ mất chính câu chuyện của mình. Sự im lặng ấy không bảo vệ được ai. Nó chỉ khiến một đứa trẻ lớn lên mà không biết vì sao gia đình mình mỏng đi như thế, không biết thành phố nào trên bản đồ mới là nơi mình bắt đầu. Ông ngoại Léon mang câu chuyện đi theo mình; người cháu phải mất hàng chục năm và phải đi tới tận nơi mới dựng lại được nó — và dựng lại từ hồ sơ, giấy tờ, lời kể của người ngoài, chứ không phải từ miệng người trong nhà.

Mất thứ hai: cái mất đến trước cả sự im lặng. Đây là thứ mà sự im lặng kia che đi: một gia đình phải bỏ Vienna làm hai đợt, cách nhau ba năm, rồi còn một lần suýt bị đưa đi nữa ở Pháp. Những người ở lại Lviv thì phần lớn không trở về.

Nhưng có một thứ được, và được cho tất cả mọi người. Hai người đàn ông từng đi học ở cùng thành phố ấy đã làm điều ngược lại với im lặng: họ đặt tên cho sự việc. Và vì đã có tên, từ năm 1946 trở đi thế giới mới có thể đưa những việc đó ra trước một tòa án. Thiệt hại của im lặng là một câu chuyện gia đình gần như biến mất; cái được của việc gọi đúng tên là một bộ luật mà cả nhân loại vẫn đang dùng.

Bài học ông rút ra, nói thành một câu

“Im lặng không phải là một lựa chọn.” Đó là tinh thần xuyên suốt bài phát biểu nhận giải của Sands tại Paulskirche hôm 11/10. Ông nói thẳng hơn nữa: “Việc bắt sự thật về tội ác phải im lặng là điều không đứng đắn.”

Và ông chỉ ra một con đường rất cụ thể để không im lặng: đọc. Ngay trên bục nhận giải, ông nhắc tới hồi ký Geschichte eines Deutschen (Chuyện một người Đức) của Sebastian Haffner và nói rằng ít nhất một chương của cuốn sách ấy nên là bài đọc bắt buộc trong mọi nhà trường. Ông kêu gọi quay lại bài học của Lauterpacht và Lemkin, và bảo vệ các quy tắc của luật quốc tế.

Lưu ý biên tập: bài phát biểu của ông Sands có phần đề cập tới các xung đột đang diễn ra và đã gây tranh luận tại Đức. Phần đó thuộc về thời sự chính trị; bài viết này xin dừng lại ở những gì liên quan tới sách và tới nghề viết.

Cuốn sách ông viết — nó giúp người đọc điều gì

Cuốn sách là East West Street: On the Origins of Genocide and Crimes against Humanity (2016). Đây là lý do chính khiến hội đồng giải năm nay chọn ông. Sách không phải một giáo trình luật: nó là hồi ký trộn với lịch sử — Sands dùng chính lịch sử gia đình mình để kể lại hai khái niệm “diệt chủng” và “tội ác chống lại nhân loại” đã ra đời như thế nào, qua chân dung Lauterpacht và Lemkin.

Sách viết cho ai? Cho người muốn hiểu vì sao hôm nay thế giới có thể gọi tên một tội ác, mà không cần phải học luật để hiểu. Và cho bất cứ ai từng lớn lên cạnh một câu chuyện gia đình bị bỏ dở. Hội đồng giải ghi nhận rằng trong khi viết, Sands dành sự chú ý ngang nhau cho cả người gây tội lẫn người chịu tội — dựng chân dung cả hai phía một cách điềm tĩnh và có thấu cảm. Ông Sebastian Guggolz, Chủ tịch Hiệp hội Xuất bản và Phát hành sách Đức, gọi ông là “một trong những tiếng nói trí thức quan trọng nhất của thời chúng ta”. Cuốn sách đã đoạt Giải Baillie Gifford 2016 và được dịch ra khoảng hai mươi thứ tiếng.

Lưu ý biên tập: East West Street chưa có bản tiếng Việt và chưa có trên sachbanchay.com. Sách Bán Chạy ghi nhận đây là một đầu sách đáng đề xuất nhập, và tạm thời xin nhắc nguyên tên gốc.

Sách liên quan tại Sách Bán Chạy

Nếu bài học ở trên chạm được vào bạn, đây là hai cuốn đang còn hàng nối thẳng vào hai điều Sands nói.

1. Nối với bài học “đừng để câu hỏi chưa kịp hỏi” — Khi Ký Ức Còn Chưa Phai Nhạt (Toshikazu Kawaguchi, NXB Trẻ) — 135.000₫, còn hàng. Tập ba của loạt truyện về quán cà phê cho người ta quay về quá khứ. Bốn vị khách, bốn khoảng trống chưa từng được sẻ chia: một cô gái chưa từng biết hơi ấm gia đình, một người nghệ sĩ mất phương hướng sau khi vợ qua đời, một cô em day dứt về hạnh phúc của chị, một chàng trai chưa kịp thổ lộ. Câu hỏi cuốn sách để lại — nếu có thể quay về, bạn sẽ hỏi ai điều gì — đúng là câu hỏi mà Philippe Sands đã phải đi tìm câu trả lời bằng cả một cuốn sách, vì ông ngoại ông đã không còn ở đó để trả lời.

2. Nối với bài học “gọi đúng tên thì mới xử được” — Những Cuốn Sách Thay Đổi Lịch Sử (Đông A) — 332.000₫ (giá bìa 390.000₫), còn hàng. Một cuốn sách về chính những cuốn sách đã làm thế giới nghĩ khác đi. Chuyện của Lauterpacht và Lemkin là một ví dụ sống: hai người viết, hai khái niệm, và sau Nuremberg 1946 thì cả thế giới có thêm chữ để gọi điều trước đó không có tên.

Bạn cũng có thể ghé tủ Sách bán chạy và Sách mới nổi bật để xem thêm.

Mua sách chính hãng tại: sachbanchay.com — hoặc gian hàng Tazano Bookstore trên Shopee, Tiki, Lazada, TikTok Shop.

Thông tin về giải thưởng

• Tên giải: Giải Hòa bình Ngành Xuất bản Đức (Friedenspreis des Deutschen Buchhandels)
• Do ai trao: Hiệp hội Xuất bản và Phát hành sách Đức (Börsenverein des Deutschen Buchhandels); Hội đồng quản trị giải chọn người nhận
• Trao từ năm: 1950
• Tiền thưởng: 25.000 euro
• Người nhận 2026: Philippe Sands
• Lễ trao: Chủ nhật 11/10/2026 tại nhà thờ Paulskirche, Frankfurt am Main; đài ARD truyền hình trực tiếp từ 10 giờ 45
• Đọc lời tuyên dương (laudatio): bà Mirjam Zadoff, Giám đốc Trung tâm Tư liệu Munich về Lịch sử Chủ nghĩa Quốc xã, thành viên Hội đồng quản trị giải
• Khách dự: Tổng thống Liên bang Đức Frank-Walter Steinmeier
• Một số người từng nhận giải: Karl Schlögel (2025), Anne Applebaum (2024), Salman Rushdie (2023), Serhij Zhadan (2022), Tsitsi Dangarembga (2021), Amartya Sen (2020)

Ai nên quan tâm tin này

Người đọc sách phi hư cấu và sách lịch sử: đây là một gợi ý đọc hiếm — một cuốn sách luật mà đọc như truyện tìm người thất lạc.

Người đang giữ một câu chuyện gia đình chưa kể: bài phát biểu của Sands nói đúng vào chỗ đó. Những người biết chuyện không ở lại mãi.

Người làm sách và người viết: giải thưởng này, trao từ 1950, nhắc rằng ngành sách Đức vẫn chọn tôn vinh những người viết dám nói ra điều khó nói — không phải những người viết dễ bán nhất.

Có những câu chuyện chỉ chờ một người trong nhà chịu hỏi. Và có những câu hỏi, nếu để muộn quá, thì không còn ai để hỏi nữa. Hôm nay, nếu bạn còn ông bà, có lẽ đó là cuộc trò chuyện đáng giá nhất bạn có thể bắt đầu.

Nguồn gốc: Thông báo chính thức của Giải Hòa bình Ngành Xuất bản Đức / Börsenverein des Deutschen Buchhandels (friedenspreis-des-deutschen-buchhandels.de, 11/10/2026); bản tin Keystone-SDA (11/10/2026); ZDFheute (Tim Pohl, 11/10/2026); Tagesspiegel (Gerrit Bartels, 11/10/2026).

Bài do Sách Bán Chạy lược dịch và biên soạn lại, không sao chép nguyên văn.