Kết nối cảm xúc với con – điều cha mẹ bận rộn hay bỏ quên trong ba năm đầu đời

Kết nối cảm xúc với con: thứ đang lặng lẽ xây nên bộ não của trẻ

Ngày 20/8/2026, Tri Thức - Znews đăng liên tiếp hai bài trích từ cùng một cuốn sách của Betsy De Thierry và Emma Reeves (Skybooks & NXB Phụ nữ Việt Nam): “Những đứa trẻ được yêu thương đầy đủ sẽ thông minh hơn?” (07:59) và “Những hành động của cha mẹ vô tình làm tổn thương con trẻ” (21:59). Hai bài, một thông điệp — và là thông điệp đáng để mọi phụ huynh dừng lại vài phút.

Bối cảnh: bộ não trẻ lớn nhanh hơn ta tưởng

Não bộ của trẻ bắt đầu phát triển từ khi còn trong bụng mẹ và tiếp tục hoàn thiện suốt những năm đầu đời. Theo nội dung sách được Znews trích đăng, chính những tương tác qua lại giữa trẻ và cha mẹ — đặc biệt trong ba năm đầu — mới là yếu tố thúc đẩy quá trình này.

Điều tạo nên nền tảng vững chắc không phải là đồ chơi đắt tiền hay lớp học sớm, mà là những mối quan hệ tích cực, lặp đi lặp lại và mang lại cảm giác an toàn. Chúng giúp hình thành các kết nối thần kinh khỏe mạnh, từ đó trẻ phát triển toàn diện cả về học tập, các mối quan hệ lẫn cảm xúc.

Diễn biến: khi nhu cầu cảm xúc không được đáp ứng

Ở chiều ngược lại, khi một đứa trẻ phải chịu đựng sự thờ ơ kéo dài, cơ chế phản ứng căng thẳng trong cơ thể em sẽ bị kích hoạt. Trẻ sợ hãi và bất lực vì không nhận được sự hỗ trợ cần thiết.

Thiếu hụt cảm xúc được mô tả là tình trạng cha mẹ thiếu quan tâm và phản hồi với cảm xúc của con trong thời gian dài — không nhận ra con đang cảm thấy gì, không giúp con hiểu và gọi tên cảm xúc, không trân trọng những trải nghiệm của con. Đứa trẻ lớn lên với cảm giác thường trực: mình bị phớt lờ, không được coi trọng.

Tình trạng này trải dài theo nhiều mức độ. Nhẹ thì trẻ căng thẳng, buồn bã, hình thành những cơ chế đối phó tiêu cực. Nặng và kéo dài thì có thể để lại sang chấn, thậm chí bị xem là hành vi bạo hành, ngược đãi trẻ em. Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ không có gắn kết cảm xúc từ người lớn, điều các em trải qua chủ yếu là nỗi sợ hãi tột cùng và cảm giác choáng ngợp.

Phân tích: vì sao “giai đoạn nhạy cảm” lại quan trọng đến thế

Ba đến năm năm đầu đời được gọi là “giai đoạn nhạy cảm” — khi tốc độ tăng trưởng của não bộ diễn ra rất nhanh. Chính vì thế, can thiệp sớm để bù đắp sự thiếu hụt cảm xúc không chỉ quan trọng mà còn có thể thay đổi cả cuộc đời một đứa trẻ.

Điều đáng nói là những tổn thương dạng này rất khó nhận biết. Nó không ồn ào, không để lại dấu vết nhìn thấy được, nên người lớn xung quanh dễ “dung túng” cho sự thờ ơ, dần trở nên quen với việc bỏ qua nhu cầu cảm xúc của trẻ.

Tin tốt: não bộ vẫn còn cơ hội phục hồi

Đây là phần khiến người đọc nhẹ lòng nhất. Não bộ tiếp tục phát triển suốt thời thơ ấu và vẫn duy trì tính linh hoạt cho tới đầu tuổi trưởng thành. Chúng ta hoàn toàn có thể phục hồi — và hành trình phục hồi càng bắt đầu sớm, hiệu quả càng rõ rệt.

Cách phục hồi cũng chính là cách phòng ngừa: những trải nghiệm tích cực, được lặp đi lặp lại trong một mối quan hệ, có thể giúp tái kết nối những vùng não bị ảnh hưởng. Không cần điều gì to tát. Chỉ cần đều đặn và thật sự có mặt.

Và đây là chỗ những cuốn sách bước vào. Mười lăm phút đọc truyện cùng con trước giờ ngủ hội đủ mọi yếu tố mà các nhà nghiên cứu nói tới: lặp đi lặp lại, an toàn, có tương tác hai chiều, và quan trọng nhất — cha mẹ đặt điện thoại xuống.

Ai nên quan tâm

Cha mẹ có con dưới 6 tuổi, ông bà đang chăm cháu, giáo viên mầm non, và cả những người trưởng thành từng lớn lên trong một gia đình ít nói về cảm xúc. Bài viết không nhằm khiến ai đó thấy có lỗi — nó chỉ nhắc rằng cánh cửa vẫn còn mở, và mở khá lâu.

Sách liên quan tại Sách Bán Chạy

• Truyện Kể Cho Bé — tủ sách dành riêng cho khoảnh khắc đọc cùng con mỗi tối. Trong đó có Ehon Châu Âu: Chuyến Phiêu Lưu Kì Diệu Của Bé Cánh Cụt — 35.000₫, khổ nhỏ, tranh lớn, rất hợp với trẻ 2–5 tuổi.
• Tủ Sách Vàng Cho Con: Câu Chuyện Bốn Mùa — 120.000₫, và Sách Tương Tác Dành Cho Bé — dòng sách buộc cha mẹ và con phải cùng chạm, cùng lật, cùng trả lời nhau.
• Khi con lớn hơn một chút: Hoàng Tử Bé — 79.000₫ và Lũ Trẻ Đường Tàu — 102.000₫, hai cuốn kinh điển nói về sự gắn bó và mất mát theo cách trẻ con hiểu được. Xem thêm tại Tủ Sách Vàng và Sách bán chạy.

Mua sách chính hãng tại: sachbanchay.com — hoặc gian hàng Tazano Bookstore trên Shopee, Tiki, Lazada, TikTok Shop.

Một đứa trẻ không nhớ được cha mẹ đã mua cho mình bao nhiêu món đồ. Nhưng em sẽ nhớ rất lâu cảm giác có ai đó ngồi xuống bên cạnh, mở một cuốn sách, và không vội đi đâu cả.

Nguồn tin: Tri Thức - Znews, “Những đứa trẻ được yêu thương đầy đủ sẽ thông minh hơn?” (20/8/2026) — https://znews.vn/nhung-dua-tre-duoc-yeu-thuong-day-du-se-thong-minh-hon-post1678035.html; và “Những hành động của cha mẹ vô tình làm tổn thương con trẻ” (20/8/2026) — https://znews.vn/nhung-hanh-dong-cua-cha-me-vo-tinh-lam-ton-thuong-con-tre-post1678219.html. Cả hai trích từ sách của Betsy De Thierry và Emma Reeves / Skybooks & NXB Phụ nữ Việt Nam.