Dịch giả văn học Hàn Quốc lên tiếng – “Giải Nobel của Han Kang không phải điểm khởi đầu”

Dịch giả văn học Hàn Quốc và lời cảnh báo từ những người làm nên “làn sóng K-book”

Họ là ai — những người mang văn chương Hàn Quốc ra thế giới

Deborah Smith là cái tên gắn liền với bước ngoặt của văn học Hàn Quốc trên bản đồ thế giới. Theo trang tiểu sử chính thức của Giải Booker, bà tốt nghiệp Đại học Cambridge và chỉ bắt đầu học tiếng Hàn từ năm 2009, sau khi nhận ra có quá ít tác phẩm Hàn Quốc được dịch sang tiếng Anh. Bản dịch The Vegetarian của Han Kang do bà thực hiện đã đoạt International Booker Prize năm 2016. Năm 2015, bà lập Tilted Axis Press — một nhà xuất bản phi lợi nhuận chuyên in những cuốn sách khó có đường đến với độc giả tiếng Anh. Tháng 6/2018, bà được bầu làm Viện sĩ Hội Văn học Hoàng gia Anh (FRSL).

Anton Hur sinh tại Stockholm, nay sống ở Seoul. Cũng theo trang tiểu sử của Giải Booker, ông học luật và tâm lý học tại Đại học Korea, rồi chuyên về thơ thời Victoria ở cao học Đại học Quốc gia Seoul. Bản dịch Cursed Bunny của Bora Chung do ông thực hiện vào chung khảo International Booker Prize 2022 và lọt chung khảo National Book Award cho văn học dịch. Cùng năm ấy, ông là dịch giả thứ ba trong lịch sử có hai tác phẩm cùng vào sơ khảo Booker trong một mùa giải. Năm 2025, ông ngồi ghế giám khảo International Booker Prize.

Choi Mi-kyung là dịch giả Hàn – Pháp, người chuyển ngữ các tác phẩm của nhà văn Hwang Sok-yong sang tiếng Pháp.

Chuyện gì đã xảy ra tại Incheon

Ba người cùng ngồi lại trong một tọa đàm quốc tế mang tên “Translation: Text in Transit”, tổ chức ngày 8/10/2026 tại Incheon, do Bảo tàng Quốc gia về Hệ thống Chữ viết Thế giới đăng cai.

Câu chuyện bắt đầu từ một niềm vui. Deborah Smith nói rằng kể từ ngày bà bắt đầu học tiếng Hàn, số lượng văn học Hàn Quốc có mặt ở nước ngoài đã thay đổi đến mức khó tin. Nhưng ngay sau đó, bà bổ sung phần thứ hai của sự thật: vẫn còn rất nhiều thứ chưa ai dịch — các tác phẩm kinh điển, thơ, sách phi hư cấu và truyện ngắn.

Rồi câu chuyện chuyển sang điều kiện làm nghề. Choi Mi-kyung kể rằng trước đây bà có thể tự chọn tác phẩm mình tâm đắc rồi xin hỗ trợ để giới thiệu nó ra thế giới — chính cơ chế ấy cho phép bà gắn bó lâu dài với văn chương của Hwang Sok-yong. Nhưng hệ thống tài trợ của Viện Dịch thuật Văn học Hàn Quốc đã thay đổi.

Hậu quả: dịch giả mất quyền chọn sách, và nghề thành việc bấp bênh

Thứ nhất, quyền chọn sách đã chuyển sang tay khác. Theo cơ chế tài trợ mới, nhà xuất bản mới là bên chọn cuốn sách và chọn luôn cả người dịch cho các dự án được cấp kinh phí. Choi Mi-kyung gọi thẳng tình trạng này bằng một câu: “Dịch giả đã trở thành đối tượng bị quản lý, thay vì là chủ thể của việc quản lý đó.” Cái mất ở đây rất cụ thể: những mối gắn bó dài hơi giữa một dịch giả và một tác giả — thứ làm nên chất lượng bản dịch — không còn chỗ để hình thành.

Thứ hai, cánh cửa vào nghề hẹp lại. Anton Hur đề nghị dịch giả phải được nộp hồ sơ xin tài trợ dịch thử trực tiếp, thay vì phải đi vòng qua một nhà xuất bản chịu đứng tên. Người được lợi là các nhà xuất bản lớn đã có sẵn quan hệ; người chịu thiệt là dịch giả trẻ chưa có ai bảo lãnh.

Thứ ba, sức người có hạn. Deborah Smith nói một câu mà bất cứ ai làm nghề chữ nghĩa đều hiểu: tình yêu văn chương không thể bù đắp mãi cho một công việc vắt kiệt sức và bấp bênh.

Bài học họ rút ra

“Mọi hành động dịch đều tất yếu mang tính sáng tạo.” Deborah Smith nói câu đó để khẳng định dịch giả không phải người thợ sao chép, mà là người đồng sáng tác — và vì thế phải được đối xử như một chủ thể, không phải một khâu gia công.

Thành tựu lớn không bao giờ có điểm khởi đầu là chính nó. Cả ba đều cho rằng giải Nobel của Han Kang không phải là nơi văn học Hàn Quốc bắt đầu, mà là kết quả của một quá trình dài đã chạy từ trước đó rất lâu. Anton Hur nói: “Chúng tôi nghĩ bà ấy đoạt giải Nobel trong quá trình văn học Hàn Quốc cất cánh.” Deborah Smith gọi tên hiện tượng ấy bằng một hình ảnh: “Đó là một con sóng dâng lên nhờ nhiều người cùng góp sức.”

Và mỗi cuốn sách ra được nước ngoài đều là chuyện hiếm. Anton Hur: “Xuất bản một cuốn sách ở nước ngoài luôn là một phép màu.”

Những cuốn sách phía sau câu chuyện này

Các bản dịch được nhắc tới trong tọa đàm — The Vegetarian của Han Kang và Cursed Bunny của Bora Chung — là những cuốn đã làm thay đổi cách thế giới đọc văn học Hàn Quốc. Hiện hai tác phẩm này chưa có mặt tại Sách Bán Chạy, chúng tôi xin ghi nhận để đề xuất nhập về phục vụ bạn đọc.

Lưu ý biên tập: đề xuất nhập The Vegetarian (Han Kang) và Cursed Bunny (Bora Chung) — hai tựa được nhắc trực tiếp trong tin.

Nhưng câu chuyện của các dịch giả Hàn Quốc lại chỉ đúng một điều rất gần gũi với tủ sách nhà mình: mọi cuốn văn học nước ngoài bạn đang cầm đều đi qua tay một người dịch. Bài học “dịch là sáng tạo” không ở đâu xa — nó nằm ngay trong trang đầu mỗi cuốn sách dịch, chỗ ghi tên người chuyển ngữ.

Ai nên quan tâm đến câu chuyện này

Người học ngoại ngữ và đang mơ làm nghề dịch; bạn đọc yêu văn học châu Á và muốn hiểu vì sao một tác phẩm mất nhiều năm mới sang được tiếng Việt; những người làm xuất bản đang cân nhắc đầu tư vào mảng văn học dịch.

Sách liên quan tại Sách Bán Chạy

• Tác Phẩm Chọn Lọc Văn Học Đức: Huệ Tím — Hermann Hesse, dịch giả Thái Kim Lan, NXB Kim Đồng 2025, 168 trang, 45.000₫ (giá thị trường 55.000₫) — Còn hàng. Đây chính là minh chứng cho bài học ở trên: một áng văn Đức đến được với bạn đọc Việt nhờ một người dịch có tên, có giọng riêng.
• N.P (Tác giả: Banana Yoshimoto) – Tái Bản 2026 — Nhã Nam / NXB Hà Nội 2026, 242 trang, 162.000₫ (giá thị trường 190.000₫) — Còn hàng. Một tiếng nói văn chương châu Á khác đã vượt biên giới bằng con đường y hệt: bản dịch.
• Xem thêm tủ Sách Ngoại Văn và Sách Bán Chạy.

Mua sách chính hãng tại: sachbanchay.com — hoặc gian hàng Tazano Bookstore trên Shopee, Tiki, Lazada, TikTok Shop

Thông tin sách

Huệ Tím — Tác giả: Hermann Hesse. Người dịch: Thái Kim Lan. NXB Kim Đồng, năm 2025. 168 trang, khổ 13 x 19 cm, bìa mềm. Giá bán: 45.000₫. Mã SP: 8935244874358.

N.P — Tác giả: Banana Yoshimoto. Nhà cung cấp: Nhã Nam. NXB Hà Nội, năm 2026. 242 trang, khổ 14 x 20.5 cm, bìa mềm. Giá bán: 162.000₫. Mã SP: 8935235248601.

Lần tới cầm một cuốn sách dịch, bạn thử lật tìm tên người chuyển ngữ ở trang đầu xem. Cả một con sóng đã dâng lên để cuốn sách ấy nằm được trong tay bạn — chỉ là chúng ta ít khi nhìn thấy những người đẩy sóng.

Nguồn: The Korea Herald, “Translators call for greater autonomy as Korean literature goes global”, 14/10/2026 — https://www.koreaherald.com/article/10902797. Tiểu sử dịch giả đối chiếu từ trang tiểu sử chính thức của The Booker Prizes: thebookerprizes.com/the-booker-library/authors/deborah-smith và thebookerprizes.com/the-booker-library/authors/anton-hur.

Bài do Sách Bán Chạy lược dịch và biên soạn lại, không sao chép nguyên văn.