Văn học Trung Quốc vừa có người đoạt giải Hua Zong 2026 – và câu hỏi ông đặt cho tất cả chúng ta

Ngày 24/10/2026 tại Kuala Lumpur, một nhà văn Trung Quốc 68 tuổi bước lên sân khấu nhận giải thưởng văn học tiếng Trung được trao hai năm một lần cho một người duy nhất trong toàn bộ những người đang viết bằng tiếng Trung trên thế giới. Sách Bán Chạy lược dịch và biên soạn lại tin này từ Publishing Perspectives (Andrew Richard Albanese, 26/10/2026), có đối chiếu tiểu sử tác giả từ trang Dublin Literary Award và phần giới thiệu tác phẩm của Duke University Press. Điều đáng chú ý không phải cái cúp, mà là thứ ông đã viết suốt mấy chục năm: nỗi cô đơn của những người không có ai để nói chuyện. Đọc ngay!

Văn học Trung Quốc và giải Hua Zong 2026: khi phần thưởng lớn nhất thuộc về người viết chuyện nhỏ nhất

Người vừa được gọi tên là ai

Liu Zhenyun — cách gọi Hán-Việt là Lưu Chấn Vân — sinh năm 1958 tại Diên Tân (Yanjin), tỉnh Hà Nam. Theo tiểu sử tác giả trên trang của Dublin Literary Award, ông tốt nghiệp khoa Trung văn Đại học Bắc Kinh và hiện là giáo sư Học viện Văn khoa, Đại học Nhân dân Trung Quốc. Trang này gọi ông là một trong những nhà văn nổi tiếng nhất của Trung Quốc đương đại.

Thành tích thì không cần nói nhiều. Năm 2011, ông nhận giải Mao Dun — giải thưởng văn học cao nhất của Trung Quốc. Năm 2018, Bộ trưởng Văn hóa Pháp phong ông làm Hiệp sĩ Văn học và Nghệ thuật (Chevalier de l'Ordre des Arts et des Lettres). Tác phẩm của ông, theo Publishing Perspectives, đã được dịch ra hơn 30 ngôn ngữ: Anh, Pháp, Đức, Ý, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Tiệp.

Một người như thế, đến tuổi 68, vẫn còn thứ gì để nhận nữa?

Chuyện xảy ra hôm 24/10 ở Kuala Lumpur

Ông nhận giải Hua Zong World Chinese Literature Award — lần thứ 18. Giải do World Chinese Media Group của Malaysia tổ chức, lập từ năm 1991, trao hai năm một lần, và mỗi lần chỉ chọn một người trong số tất cả những nhà văn đang viết bằng tiếng Trung trên khắp thế giới.

Hội đồng giám khảo năm nay là bảy tổng biên tập của bảy tờ báo và tạp chí lớn trong tập đoàn: Sin Chew Daily, Nanyang Siang Pau, China Press, Guang Ming Daily ở Malaysia, cùng Ming Pao, Ming Pao Monthly và Asia Weekly ở Hồng Kông. Liu Zhenyun được chọn bằng đa số phiếu.

Lý do hội đồng đưa ra rất cụ thể. Họ nói về chất hài và cách ông dựng kết cấu truyện — thứ "bóc ra những điều phi lý và những sự thật nằm trong các câu chuyện bình thường". Họ cũng nhắc tới chiều sâu tư tưởng, độ căng nghệ thuật, và công ông đã góp vào việc đưa văn học tiếng Trung đến với người đọc quốc tế.

Nói gọn: ông được giải không phải vì viết chuyện lớn, mà vì viết chuyện nhỏ cho thật đúng.

Hậu quả: một người đàn ông đổi tên hết lần này lần khác, chỉ vì không có ai để nói chuyện

Muốn hiểu "những điều phi lý" mà hội đồng nói tới, hãy xem chuyện gì xảy ra trong cuốn sách đã mang về cho ông giải Mao Dun. Theo phần giới thiệu của Duke University Press và bài điểm sách của Library Journal, tiểu thuyết Someone to Talk To (tên gốc 一句顶一万句, bản tiếng Anh do Howard Goldblatt và Sylvia Li-chun Lin dịch) được chia làm hai nửa, kể về hai người đàn ông cô độc mà cuộc đời tưởng chẳng liên quan gì tới nhau.

Nửa đầu là Dương Bách Thuận (Yang Baishun), con một người bán đậu phụ. Cả đời anh ta đổi tên hết lần này lần khác, mỗi lần đổi nghề lại mang một cái tên mới, tự dựng lại mình thành một người khác. Mất mát ở đây rất cụ thể: anh ta không giữ được chính cái tên của mình — vì chưa bao giờ có một người ngồi xuống nghe anh ta nói hết một câu.

Nửa sau nhảy qua khoảng sáu mươi năm, đến Ngưu Ái Quốc (Niu Aiguo), một người đàn ông 35 tuổi. Người mẹ đã già của anh bắt đầu kể những câu chuyện, và những câu chuyện ấy dẫn ngược về quá khứ của Dương Bách Thuận. Sáu mươi năm trôi qua, đổi một thế hệ, đổi cả một đất nước — cái thiếu vẫn y nguyên.

Library Journal gọi cuốn sách là "scathing and illuminating" — chua chát và soi sáng — và giới thiệu nó cho những người đọc yêu Mạc Ngôn, Dư Hoa và Diêm Liên Khoa.

Còn hậu quả ở phía ngoài trang sách: giải Hua Zong chỉ chọn một người, và người được chọn thì có bàn để nói tiếp. Ngày 29/10 này, Liu Zhenyun lên sân khấu ở London, đối thoại với Rebecca Liu — biên tập viên văn hóa của The Guardian, đồng thời là giám khảo giải Booker 2026 — về cuốn mới nhất của ông. Ngày 6/11, ông có mặt ở Hội sách Quốc tế Sharjah, đối thoại với nhà văn Sudan Hammour Ziada. Những người không được gọi tên thì không có hai cái bàn ấy.

Bài học ông để lại, gói trong mấy câu

Khi nhận giải, ông không nói về giải. Theo Publishing Perspectives, ông nói rằng văn học phải được định nghĩa lại không ngừng — mỗi tác phẩm là một lần phát minh lại nó, và sự phát minh ấy thì không có giới hạn. Rồi ông nói thêm một câu rất ngắn: ông sẽ viết cho tốt cuốn tiếp theo.

Ba điều người đọc có thể mang về:

Một — giải thưởng không phải cái đích, nó chỉ là cái cớ để viết cho tốt cuốn sau. Người đã có Mao Dun và tước hiệp sĩ của Pháp, đứng trên sân khấu, chỉ hứa một việc: cuốn tới sẽ làm tử tế.

Hai — chuyện của người thường không nhỏ. Hội đồng bảy tổng biên tập không trao giải cho một sử thi vương triều. Họ trao cho người kể chuyện một anh bán đậu phụ và một người đàn ông 35 tuổi ngồi nghe mẹ kể chuyện cũ.

Ba — và đây là điều nặng nhất — thứ cứu một con người thường không phải lời khuyên lớn, mà là có một người để nói chuyện. Cái tên gốc của cuốn sách, 一句顶一万句, dịch thoáng là "một câu bằng vạn câu". Một câu, nếu nói được với đúng người.

Trong một cuộc trả lời phỏng vấn với tạp chí xuất bản All About Book Publishing, ông từng nói về lý do mình viết, gọn một dòng: "Tôi có điều muốn nói với thế giới." Ông cũng nói rằng mọi tiểu thuyết của ông đều là "một pha trộn giữa sự thật và hư cấu", và rằng cuốn viết về nạn đói năm 1942 của ông vẫn có chất hài — bởi "đời còn buồn hơn những gì được tả trong tiểu thuyết".

Cuốn sách ấy giúp người đọc điều gì — và ai nên đọc

Cuốn mới nhất của ông là The Last Laugh — đây chính là cuốn ông sẽ ngồi nói ở London ngày 29/10. Nguồn gốc không mô tả nội dung cuốn này, nên Sách Bán Chạy không suy diễn thêm; sách cũng chưa có bản tiếng Việt, nên ở đây chỉ nhắc tên gốc.

Còn cuốn đã có mặt bằng tiếng Anh và đã được đánh giá rõ ràng là Someone to Talk To: Duke University Press xuất bản năm 2018 (nguyên tác ra ở Trung Quốc năm 2009), là cuốn đầu tiên trong tủ sách "Sinotheory" của nhà xuất bản này. Theo Library Journal, sách dày đặc những mạch truyện lồng vào nhau về đời sống Trung Quốc trước và sau thời Mao, và nó dành cho người đọc trưởng thành yêu Mạc Ngôn, Dư Hoa, Diêm Liên Khoa.

Nói cách khác: nếu bạn là người đọc văn học Trung Quốc vì muốn thấy một đất nước qua số phận của người bé nhỏ nhất trong đó — thì chính nguồn đã chỉ đường cho bạn, và đường ấy đi qua Mạc Ngôn.

Ai nên quan tâm: người đọc văn học Trung Quốc và văn học dịch; người đang tìm một cuốn tiểu thuyết dài, dày, đọc chậm; người làm việc với con chữ muốn học cách kể chuyện người thường mà không sa vào bi kịch hóa; và bất cứ ai từng có một hôm cần một người để nói chuyện mà không tìm ra.

Sách liên quan tại Sách Bán Chạy

Chính Library Journal giới thiệu người yêu Someone to Talk To nên tìm đến Mạc Ngôn. Và Mạc Ngôn thì Sách Bán Chạy đang có hàng — đúng dòng văn học Trung Quốc kể số phận người thường mà bài học thứ ba ở trên nói tới:

• Báu Vật Của Đời (Một Hiện Tượng Của Văn Học Trung Quốc) – Bìa Cứng — Mạc Ngôn, dịch Trần Đình Hiến, NXB Văn Học 2025, bìa cứng 776 trang. 312.000₫ (giá bìa 390.000₫) — Còn hàng. Cuốn dày nhất, đi trọn một thế kỷ qua một gia đình.
• Đàn Hương Hình – Bìa Cứng — Mạc Ngôn, dịch Trần Đình Hiến, NXB Văn Học 2025, bìa cứng 502 trang. 208.000₫ (giá bìa 260.000₫) — Còn hàng. Nếu muốn thử giọng Mạc Ngôn trước khi vào cuốn 776 trang, bắt đầu từ đây.
• Combo Tam Quốc Diễn Nghĩa (Bộ 3 Tập) – Bìa Cứng — La Quán Trung, dịch Phan Kế Bính, NXB Văn Học 2026, 2032 trang. 612.000₫ (giá bìa 720.000₫) — Còn hàng. Dành cho người muốn đi từ gốc kinh điển Trung Hoa.
• Tủ đầy đủ: Sách Mới Nổi Bật · Sách Bán Chạy · Sách Ngoại Văn

Mua sách chính hãng tại: sachbanchay.com — hoặc gian hàng Tazano Bookstore trên Shopee, Tiki, Lazada, TikTok Shop

Thông tin sách

Báu Vật Của Đời (Một Hiện Tượng Của Văn Học Trung Quốc) – Bìa Cứng

• Tác giả: Mạc Ngôn
• Người dịch: Trần Đình Hiến
• Nhà xuất bản: Nhà Xuất Bản Văn Học
• Năm xuất bản: 2025
• Số trang: 776 · Khổ: 16 x 24 cm · Hình thức: bìa cứng
• Giá bán: 312.000₫ (giá bìa 390.000₫)
• Mã sản phẩm: 8935095635061 · Tình trạng: Còn hàng

Có những cuốn sách không dạy ta điều gì to tát. Nó chỉ ngồi xuống cạnh ta, như cái người mà nhân vật của Liu Zhenyun tìm cả đời không gặp. Ở Sách Bán Chạy, chúng tôi tin đó đã là rất nhiều.

Nguồn: Publishing Perspectives — Andrew Richard Albanese, "Novelist Liu Zhenyun Wins Hua Zong World Chinese Literature Award", 26/10/2026: https://publishingperspectives.com/2026/10/novelist-liu-zhenyun-wins-hua-zong-world-chinese-literature-award/ · Tiểu sử tác giả: Dublin Literary Award — trang tác giả Liu Zhenyun: https://dublinliteraryaward.ie/?p=32688 · Giới thiệu tác phẩm: Duke University Press và Library Journal, qua Smithsonian APA BookDragon: https://apa.si.edu/bookdragon/someone-talk-liu-zhenyun-translated-howard-goldblatt-sylvia-li-chun-lin-library-journal · Phát biểu của tác giả: All About Book Publishing: https://www.allaboutbookpublishing.com/?p=1313

Bài do Sách Bán Chạy lược dịch và biên soạn lại, không sao chép nguyên văn.