Tương lai ngành xuất bản – người đàn ông 50 năm trong nghề đã quăng bỏ toàn bộ kho sách của mình

Có những bài học chỉ đến sau khi người ta chịu mất một thứ gì đó thật. Ngày 29/10/2026, tạp chí xuất bản quốc tế Publishing Perspectives đăng bài của Richard Charkin — người đã hơn năm mươi năm làm xuất bản — kể lại quyết định đau nhất trong sự nghiệp muộn của ông: quăng bỏ toàn bộ hàng tồn của nhà xuất bản do chính mình lập ra. Sách Bán Chạy lược dịch và biên soạn lại câu chuyện này, vì nó không chỉ nói về sách, mà nói về cách một người dám thừa nhận mình đang làm sai. Đọc ngay!

Tương lai ngành xuất bản: khi người trong nghề lâu nhất lại là người dám bỏ cách cũ trước nhất

Ông là ai — hơn 50 năm, một tước hiệu hoàng gia và ba lần làm chủ tịch

Richard Charkin không phải người ngoài nói vào. Theo trang tiểu sử tác giả của chính Publishing Perspectives, ông từng giữ các chức vụ cấp cao tại Bloomsbury, Macmillan, Oxford University Press, Current Science Group và Reed Elsevier — gần như tất cả những cái tên lớn nhất của xuất bản Anh ngữ.

Ông từng là chủ tịch của ba tổ chức nghề nghiệp: Hiệp hội Xuất bản Quốc tế (International Publishers Association), Hiệp hội Xuất bản Anh (The UK Publishers Association) và The Book Society. Ông cũng từng là thành viên hội đồng quản trị không điều hành của Institute of Physics Publishing, Liverpool University Press và Cricket Properties Ltd.

Hiện tại, ở tuổi đã ngoài bảy mươi, ông vẫn chưa nghỉ: Chủ tịch nhà xuất bản mỹ thuật Thames & Hudson Ltd, thành viên hội đồng quản trị liên doanh Bloomsbury China tại Bắc Kinh với China Youth Press, thành viên ban cố vấn quốc tế của Hội sách Frankfurt, cố vấn cấp cao cho Nkoda và Shimmr AI, đồng thời tự điều hành nhà xuất bản riêng Mensch Publishing. Ông dạy ở London College of Communications, City University và University College London, và là giáo sư thỉnh giảng tại University of the Arts London.

Tháng 6/2024, ông được phong tước Officer of the Order of the British Empire (OBE) cho "những đóng góp cho xuất bản và văn học". Đó là lý do khi ông nói một điều nghe như tự phủ nhận nghề mình, người ta phải nghe.

Chuyện xảy ra thế này: một lời thú nhận trước những người in sách

Đầu tháng 10/2026, ông được mời phát biểu trước một hội nghị các nhà in số tại Amsterdam do Screen Europe tổ chức. Ông mở đầu bằng một lời thú nhận: suốt hơn năm mươi năm làm nghề, ông đã dành phần lớn thời gian để tìm cách giảm sự phụ thuộc của ngành xuất bản vào in ấn — nói cách khác, để làm giảm doanh số và lợi nhuận của chính những người đang ngồi nghe ông. Ông viết, với một chút hóm hỉnh rất Anh: may thay, không ai xông lên bục.

Lý do ông đưa ra rất thực tế. Dưới góc nhìn của một nhà xuất bản, sách in đắt để sản xuất, nặng để vận chuyển, đắt để lưu kho, phát thải CO2 khi di chuyển, và khó liên kết hay tìm kiếm. Trong sự nghiệp của mình, ông đã tham gia chuyển đổi ba mảng sinh lời nhất của ngành — sách tra cứu, xuất bản khoa học và giáo trình đại học Mỹ. Cả ba nay gần như 100% được tạo ra, xử lý và ngày càng được phân phối, truy cập dưới dạng số. Kết quả: người đọc được phục vụ tốt hơn, lượng người đọc tăng mạnh; doanh thu trên mỗi bản thấp hơn, nhưng biên lợi nhuận cao hơn và hao hụt gần như bị loại bỏ.

Nhưng điều ông thực sự muốn nói là một câu định nghĩa lại cả nghề: nhà xuất bản không phải nhà sản xuất, cũng không phải nhà phân phối hay nhà bán sách. Tài sản thật của một nhà xuất bản nằm trong tủ hồ sơ — những bản hợp đồng với tác giả cho phép xuất bản tài sản trí tuệ của họ. Về bản chất, một công ty xuất bản là một sàn giao dịch bản quyền, dù quyền ấy được bán dưới dạng sách in, sách số, bản dịch, trò chơi điện tử, phim hay audio.

Hậu quả: quăng bỏ cả kho hàng, mất tiền thật, và tự đóng lại con đường cũ

Sau khi rời hội đồng quản trị Bloomsbury, ông lập Mensch Publishing — vì nghĩ rằng mình sẽ thấy buồn chán. Mô hình ban đầu khá truyền thống: hai năm đầu, Bloomsbury lo sản xuất, bán hàng, bản quyền và phân phối toàn cầu cho ông, và theo lời ông, họ làm rất tốt.

Rồi ba điều khiến ông không chịu được. Ông không thể phát hành đồng thời khắp thế giới. Ông phải chiết khấu cao cho nhà bán lẻ — mức chiết khấu hợp với sách bestseller hơn là với những đầu sách chuyên biệt của ông. Và ông phát hiện cái mình tưởng là bán được thực ra chỉ là cho vay: sách bị trả lại, làm vỡ kết quả kinh doanh.

Nên ông làm một việc không thể làm lại: bỏ hẳn sản xuất và phân phối truyền thống. Theo nguyên văn, ông "quăng bỏ toàn bộ hàng tồn hiện có — một quá trình rất đau đớn" và chuyển toàn bộ đầu sách sang nền tảng in theo yêu cầu IngramSpark trên phạm vi toàn cầu.

Cái giá và cái được đều cụ thể. Chi phí mỗi bản sách cao hơn. Nhưng ông không còn phải trả phí bán hàng và phân phối — thường khoảng 20% doanh thu thuần; không còn gánh chi phí tiền mặt cho những cuốn sách nằm chờ người mua; giảm được chiết khấu và chỉ bán dứt điểm, không nhận trả lại. Không còn họp tái bản. Không còn chuyện đòi tiền. Sách tự động có mặt ở mọi nơi trên thế giới, với chi phí môi trường thấp hơn. Ông bán được ít sách hơn — nhưng, như ông nói, mỗi lần bán giờ đây là một lần bán thật.

Bối cảnh ngành cũng không dễ chịu hơn. Ông dẫn số liệu mới nhất của Liên đoàn các Nhà xuất bản châu Âu: tính theo giá đã điều chỉnh lạm phát, thị trường đã giảm 20% so với năm 2007. Mảng duy nhất còn tăng là audio số. Giá bán lẻ tụt lại rất xa so với lạm phát. Và các nhà xuất bản ngôn ngữ châu Âu đang bị thị trường sách nguyên bản tiếng Anh xói mòn dần doanh số sách dịch.

Bài học ông rút ra: đừng đánh nhau theo luật của người mạnh hơn

Bài học thứ nhất — kẻ nhỏ không được đánh theo cách của kẻ lớn. Về chuyện tài liệu có bản quyền bị lấy để huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn, ông nói thẳng rằng ngành xuất bản đang ở trong một cuộc chiến với những tập đoàn công nghệ có tiền, có người vận động hành lang và có tham vọng rất lớn, trong khi ngành sách thì bé nhỏ và nguồn lực mỏng. Vì vậy phải học cách đánh của những đội quân nhỏ: không đối đầu theo luật của đối phương, mà dùng thích nghi, linh hoạt, đổi mới và khả năng mở rộng. Tài sản lớn nhất của ngành, theo ông, là dư luận công chúng.

Bài học thứ hai — đừng để mối đe dọa trở thành chuyện sống còn, hãy làm nó sinh lời. Ông chỉ ra một điều ít ai nghĩ tới: hệ thống các tổ chức quản lý quyền sao chép trên toàn thế giới, vốn được lập ra để thu tiền photocopy, nay lại đang ở vị trí tuyệt vời để thu tiền cấp phép từ các công ty AI. Hạ tầng đã có sẵn; vấn đề là chịu dùng nó theo cách mới.

Bài học thứ ba — nhìn lại chính mình trước khi nhìn ra thị trường. Điểm chết trong mô hình cũ của ông không nằm ở đối thủ nào, mà nằm ở một con số ông đọc sai: ông tưởng đã bán, thực ra chỉ là cho vay. Nhiều doanh nghiệp hỏng không vì thiếu khách, mà vì tin vào một bảng số liệu tự trấn an.

Cuốn sách ông viết — và hai cuốn nối đúng vào ba bài học ấy

Cuốn của chính ông. Theo trang tiểu sử trên Publishing Perspectives, Richard Charkin là tác giả, cùng với Tom Campbell, của My Back Pages: An Undeniably Personal History of Publishing 1972–2022 — đúng như tên gọi, một lịch sử ngành xuất bản 1972–2022 được kể từ góc rất riêng của người đi qua nó. Sách chưa có bản tiếng Việt, nên Sách Bán Chạy chỉ nhắc tên gốc, chưa thể gắn link mua.

Nhưng ba bài học ở trên thì có sách tiếng Việt đang bán. Bài học "nhìn lại chính mình trước khi nhìn ra thị trường" nối trực tiếp vào Điểm Mù Trong Kinh Doanh: Đổi Mới Và Duy Trì Mối Quan Hệ Với Khách Hàng — 104.000₫, NXB Phụ Nữ Việt Nam, 2025, 376 trang. Cuốn này nói về đúng cái ông đã va phải: những khoảng mù trong chính cách doanh nghiệp đọc quan hệ với khách hàng của mình.

Còn bài học "kẻ nhỏ phải đổi mới thay vì đối đầu" nối vào Thiên Tài Tập Thể: Lãnh Đạo Khác Biệt Để Đổi Mới Và Bứt Phá — 178.000₫, nhóm tác giả Linda A. Hill, Greg Brandeau, Emily Truelove, Kent Lineback, NXB Dân Trí, 2023, 424 trang. Đổi mới, theo cuốn này, không phải việc của một người thông minh ra lệnh, mà là việc của một tập thể được dẫn dắt khác đi — gần với điều Charkin nói khi bảo rằng vũ khí của ngành sách là thích nghi và linh hoạt, chứ không phải sức mạnh.

Sách liên quan tại Sách Bán Chạy

• Điểm Mù Trong Kinh Doanh: Đổi Mới Và Duy Trì Mối Quan Hệ Với Khách Hàng — Nhiều tác giả, NXB Phụ Nữ Việt Nam, 2025 — 104.000₫ (giá thị trường 130.000₫), còn hàng.
• Thiên Tài Tập Thể: Lãnh Đạo Khác Biệt Để Đổi Mới Và Bứt Phá — Linda A. Hill, Greg Brandeau, Emily Truelove, Kent Lineback, NXB Dân Trí, 2023 — 178.000₫ (giá thị trường 198.000₫), còn hàng.
• Tủ Sách Mới Nổi Bật và Sách Bán Chạy — thêm nhiều đầu sách quản trị, đổi mới và kỹ năng nghề nghiệp.

Mua sách chính hãng tại: sachbanchay.com — hoặc gian hàng Tazano Bookstore trên Shopee, Tiki, Lazada, TikTok Shop

Thông tin sách

Điểm Mù Trong Kinh Doanh: Đổi Mới Và Duy Trì Mối Quan Hệ Với Khách Hàng

• Tác giả: Nhiều tác giả
• Nhà xuất bản: NXB Phụ Nữ Việt Nam — năm xuất bản 2025
• Số trang: 376 — Khổ: 15 x 20,5 cm — Hình thức: bìa mềm
• Giá bán tại Sách Bán Chạy: 104.000₫ (giá thị trường 130.000₫)
• Mã sản phẩm: 8936067611182 — Tình trạng: Còn hàng

Thiên Tài Tập Thể: Lãnh Đạo Khác Biệt Để Đổi Mới Và Bứt Phá

• Tác giả: Linda A. Hill, Greg Brandeau, Emily Truelove, Kent Lineback
• Nhà xuất bản: NXB Dân Trí — năm xuất bản 2023
• Số trang: 424 — Khổ: 14,5 x 20,5 cm — Hình thức: bìa mềm
• Giá bán tại Sách Bán Chạy: 178.000₫ (giá thị trường 198.000₫)
• Mã sản phẩm: 8935068657656 — Tình trạng: Còn hàng

Ai nên đọc bài này

Người đang điều hành một việc nhỏ và thấy mình thua về nguồn lực trước những đối thủ lớn hơn. Người làm nghề lâu đến mức khó nhận ra cách làm cũ đã hết hạn. Và bất cứ ai từng nhìn một bảng doanh số đẹp mà quên hỏi: trong đó bao nhiêu phần là bán thật?

Một người hơn năm mươi năm trong nghề, đã có đủ chức vụ và tước hiệu để không cần chứng minh gì nữa, vẫn chọn quăng bỏ cả kho hàng của mình để làm lại cho đúng. Có lẽ điều khó nhất không phải là học cái mới, mà là chịu thừa nhận cái cũ — thứ đã nuôi mình suốt nửa thế kỷ — nay không còn đúng nữa.

Nguồn: Publishing Perspectives — Richard Charkin, "Richard Charkin: On the Changing World of Publishing", 29/10/2026. https://publishingperspectives.com/2026/10/richard-charkin-on-the-changing-world-of-publishing/

Bài do Sách Bán Chạy lược dịch và biên soạn lại, không sao chép nguyên văn.