Nhà xuất bản độc lập – người bị gạt khỏi ngôi số một thế giới và cuộc làm lại từ con số không

Có một người đã dành hơn ba mươi năm cho một đế chế sách, rồi mất chiếc ghế cao nhất chỉ trong một buổi sáng thứ Hai. Ba năm sau, ông quay lại ngành với một nhóm nhà xuất bản độc lập do chính mình dựng nên — và điều đầu tiên ông làm là viết quyền tự do biên tập vào điều lệ công ty. Sách Bán Chạy lược dịch và biên soạn lại từ bài phỏng vấn ngày 28/10/2026 trên Publishing Perspectives (Mỹ). Đọc ngay!

Nhà xuất bản độc lập và một bài học về tự do biên tập: khi người từng đứng đầu thế giới bắt đầu lại từ chín căn nhà nhỏ

Ông là ai: mười tám năm cầm trịch nhà xuất bản số một thế giới

Arnaud Nourry là người mà Publishing Perspectives gọi là một trong những nhà điều hành xuất bản được biết đến và được kính trọng nhất châu Âu. Ông làm việc cho Hachette hơn ba mươi năm, và giữ ghế tổng giám đốc (CEO) Hachette Livre trong mười tám năm — từ năm 2003 cho đến 2021 — đồng thời điều hành Lagardère Publishing, khối xuất bản của tập đoàn Lagardère.

Quy mô ông từng cầm trịch rất lớn. Năm 2020, Hachette Livre báo doanh thu 2,4 tỉ euro (khoảng 2,8 tỉ đô la Mỹ) với lợi nhuận hoạt động chừng 250 triệu euro. Hachette Livre là nhà xuất bản số một tại Pháp, còn Editis — thuộc Vivendi — là số hai.

Thành tích ông tự nhận, và thành tích người khác ghi nhận. Trả lời báo Le Monde ngày 23/3/2021, Nourry nói: "Từ năm 2003, tôi đã dẫn dắt cuộc chuyển đổi Hachette Livre thành một tập đoàn quốc tế, mà hôm nay tạo ra bảy mươi phần trăm doanh thu từ nước ngoài, để đem lại cho nó sự ổn định." Về phía tập đoàn, ông Arnaud Lagardère ra thông báo cảm ơn ông và nói ông "đã giữ một vai trò quyết định trong việc đưa Hachette Livre thành nhà xuất bản dẫn đầu thế giới". Năm 2024, ông là một trong hai diễn giả chính của Publishing Perspectives Forum tại Hội sách Frankfurt, với tư cách chủ tịch kiêm CEO nhóm nhà xuất bản mới của mình.

Chuyện xảy ra thế này: một buổi sáng thứ Hai tháng 3/2021

Sáng thứ Hai ngày 29/3/2021, Arnaud Nourry bị cổ đông Arnaud Lagardère cho thôi chức. Tin do nhà báo Nicolas Beytout của tờ l'Opinion tại Paris đưa ra trước, sau đó tập đoàn Lagardère xác nhận. Beytout viết rằng quyết định này "là một hồi mới trong cuộc khủng hoảng đang làm rung chuyển tập đoàn Lagardère" — tập đoàn khi đó đang giằng co với ông Vincent Bolloré và nhóm Vivendi. Pierre Leroy lên làm CEO kiêm chủ tịch, Fabrice Bakhouche làm phó tổng giám đốc.

Điều đáng chú ý là ông bị gạt ra đúng lúc đang công khai phản đối việc xẻ nhỏ nhà xuất bản. Vài ngày trước đó, ông nói với Le Monde rằng sáp nhập với Editis là vô nghĩa, và việc chia Hachette thành từng phần sẽ phá vỡ sự gắn kết của thương hiệu cùng đội ngũ. Trước đó nữa, tháng 10/2020, ông nói với tạp chí Le Point một câu rất thẳng: "Chúng ta không có quyền làm tổn hại Hachette Livre." Lúc mất ghế, ông sáu mươi tuổi.

Hậu quả: mất chiếc ghế 2,4 tỉ euro, rồi ba năm không được làm nghề

Mất mát là thật và đo được. Ông rời khỏi vị trí cao nhất của nhà xuất bản dẫn đầu thế giới, và theo hợp đồng còn phải chịu một điều khoản không cạnh tranh kéo dài ba năm — nghĩa là ba năm không được lập nhà xuất bản mới. Ông kể với Publishing Perspectives rằng ông đã nghĩ về dự án mới suốt hai năm trước khi bắt tay làm.

Người được là ai. Chiếc ghế chuyển sang người của tập đoàn mẹ. Nhưng ở phía bên kia, những người được nhiều nhất lại là các biên tập viên trẻ: năm 2024, Nourry lập Les Nouveaux Éditeurs (LNE) theo một cách chưa từng có ở Pháp. Mỗi nhà xuất bản thành viên chỉ là một "tế bào biên tập" ba đến năm người, kể cả người học việc và thực tập sinh. Người sáng lập mỗi nhà góp 25% vốn bằng tiền, cộng với sức, tài năng, kinh nghiệm và tác giả của mình; nhóm góp 75% còn lại gồm tài chính, truyền thông, phát hành, marketing, sản xuất và bán hàng. Khoảng mười người làm dịch vụ dùng chung cho tất cả các nhà. Mô hình này ông học từ các nhóm sản xuất phim ảnh như Mediawan hay Federation Studios, chứ không học từ ngành sách. Về đối tác, LNE dùng Gallimard cho sản xuất, Flammarion cho truyền thông và UD cho phát hành.

Và kết quả sau chưa đầy hai năm cũng đo được. Nhóm hiện có chín nhà xuất bản, khoảng bốn mươi người, trong đó hai mươi lăm đến ba mươi người là biên tập viên — tỉ lệ biên tập viên mà theo Nourry chưa từng tồn tại trong ngành xuất bản Pháp. Tính đến cuối tháng 8/2026, nhóm đã bán được 500.000 bản sách kể từ đầu năm. Năm 2026 họ ra 146 đầu sách, so với 35 đầu của năm 2025, và dự kiến 250 đầu cho năm 2027. Bốn trong tám tiểu thuyết của mùa văn học Pháp năm nay nằm trong danh sách đề cử các giải lớn Médicis và Femina. Nhà sách thiếu nhi Éditions La Doux của nhóm được chọn là nhà xuất bản thiếu nhi châu Âu xuất sắc nhất tại Hội sách Bologna 2026.

Ba bài học ông rút ra, và ông viết thẳng vào điều lệ

Một: tự do phải thành văn bản, không phải lời hứa. Nourry nói: "Tôi đứng về phía sự độc lập biên tập thật sự." Quyền tự do ấy được ghi vào điều lệ của từng nhà xuất bản thành viên. Nhóm không được phép đòi in hay cấm in một cuốn sách nào. Nếu nhóm can thiệp vào chuyện biên tập, người sáng lập được dùng tới một dạng điều khoản lương tâm: họ có quyền mang cả nhà xuất bản và tác giả của mình ra đi, bán lại 25% cổ phần, và không bị ràng buộc điều khoản không cạnh tranh nào.

Hai: hợp đồng là nơi thể hiện mình tôn trọng ai. Tiền bản quyền cho tác giả ở LNE không bao giờ dưới 10%. Hợp đồng còn có một điều khoản "xét lại": mỗi mười năm, tác giả được nêu yêu cầu; nhà xuất bản có thể đáp ứng hoặc không, nếu không thì tác giả có quyền đề nghị hòa giải, và nếu hòa giải thất bại thì được đi tìm đề nghị từ nhà xuất bản khác. Ngược lại, muốn giữ bản quyền, nhà xuất bản phải chứng minh được mình đã thật sự làm việc và đã thật sự đỡ đầu cuốn sách — chứ không phải điều ngược lại.

Ba: yếu tố thành công duy nhất là tài năng. Ông nói gọn: "Yếu tố thành công duy nhất trong nghề này là tài năng — tài năng của tác giả và của người làm sách." Vì vậy ông không chia thị trường thành chín ô rồi đi tìm người lấp chỗ; ông đi gặp những người làm sách giỏi và nhanh nhạy đang muốn có nhà riêng của mình.

Một bài học thứ tư ông nói ra trong cùng cuộc phỏng vấn, dành cho cả ngành: về trí tuệ nhân tạo. Ông lấy âm nhạc làm ví dụ — mỗi ngày trên thế giới có một triệu bản nhạc được tạo ra, hai phần ba trong số đó do AI làm; người nghe trả vài euro mỗi tháng mà không biết mình đang nghe nhạc máy. "Kẻ thua lớn là nghệ sĩ và các nhà xuất bản âm nhạc," ông nói. Nếu không chặn kịp việc AI tràn vào việc sáng tác sách, theo ông, ngành đang chuẩn bị cho một thời kỳ thảm khốc. Việc cần làm: siết lại hợp đồng, phát hiện AI, nói cho người đọc biết — và làm nhanh.

Những cuốn sách nhóm này đang làm, và chúng dành cho ai

Nourry không viết sách; thứ ông làm là chỗ cho sách của người khác ra đời. Theo đúng lời ông, mỗi nhà trong nhóm có một việc riêng rõ ràng: ba nhà văn học La Tribu, Les Léonides và Les Intranquilles (ba người sáng lập cách nhau chừng mười tuổi và không in cùng một loại sách); Les Corps Conducteurs làm khoa học xã hội và nhân văn, đầu sách đầu tiên sẽ ra năm 2027 của nhà triết học Sophie Galabru; Maison Pop dành cho sách đại chúng và sách giải trí — trinh thám, sách chữa lành, tình cảm và du ký; Point Nemo làm khoa học, khoa học thường thức, truyện tranh tư liệu và sách thực hành; Éditions La Doux làm sách thiếu nhi; Morgen làm truyện tranh. Mùa thu này nhóm ra những đầu sách đầu tiên của Les Aurores — chuyên tiểu luận và sách tranh làm quà — trong đó cuối năm nay có Décolonisations, Humain và Moyen Orient.

Hai cái tên đáng chú ý nhất: Les Porteuses d'eau của Sacha Bonet, vào danh sách cả giải Médicis và giải Femina; và Terre ou lune của Jade Khoo, hiện là truyện tranh bán chạy nhất nước Pháp với 75.000 bản kể từ tháng Hai — Nourry thích tới mức mua hẳn ba trang bản gốc vì xem đó là tác phẩm nghệ thuật.

Ai nên đọc câu chuyện này

Người đang làm nghề sáng tạo trong một tổ chức lớn và băn khoăn mình còn bao nhiêu quyền quyết định. Người vừa mất một vị trí tưởng như là cả sự nghiệp. Người đang nghĩ đến chuyện tự lập một đội nhỏ nhưng chưa biết lấy đâu ra nguồn lực. Và những ai quan tâm chuyện AI sẽ làm gì với nghề viết trong vài năm tới.

Sách liên quan tại Sách Bán Chạy

Nối với bài học thứ ba — tài năng là yếu tố thành công duy nhất, và với cách Nourry trao cho mỗi người làm sách 25% cổ phần nhà riêng của họ:

• Những Nhà Sáng Lập Siêu Đẳng — Ali Tamaseb, dịch Anh Tuấn, NXB Dân Trí 2022, 368 trang, bìa mềm, mã SP 8935210302243. Giá 132.000₫ (giá bìa 165.000₫) — Còn hàng. Theo mô tả của chính cuốn sách, tác giả dựng một tập dữ liệu gồm 30.000 điểm dữ liệu để so sánh công ty khởi nghiệp tỉ đô với công ty thất bại, và kết quả khác xa mong đợi: phần lớn nhà sáng lập kì lân không có kinh nghiệm trong ngành, và việc làm nhà sáng lập đơn lẻ không hề là bất lợi. Sách được giới thiệu là "cẩm nang cho những người đi sau, thay vì là lịch sử của kẻ đi trước" — đúng chỗ dành cho người đang tính tự dựng một đội nhỏ.
• Thiên Tài Tập Thể: Lãnh Đạo Khác Biệt Để Đổi Mới Và Bứt Phá — Linda A. Hill, Greg Brandeau, Emily Truelove, Kent Lineback, NXB Dân Trí 2023, 424 trang, bìa mềm, mã SP 8935068657656. Giá 178.000₫ (giá bìa 198.000₫) — Còn hàng. Nguyên tác Collective Genius. Sách đi từ một khẳng định rất gần với chuyện của Nourry: "một nhà lãnh đạo giỏi không đồng nghĩa với một nhà lãnh đạo biết cách dẫn dắt sự đổi mới", rồi bàn vai trò của người đứng đầu trong việc tạo dựng một tổ chức sáng tạo — thay vì tự mình sáng tạo hộ.
• Muốn xem thêm sách kỹ năng nghề nghiệp và quản trị đang bán: tủ Sách bán chạy và tủ Sách mới nổi bật.

Mua sách chính hãng tại: sachbanchay.com — hoặc gian hàng Tazano Bookstore trên Shopee, Tiki, Lazada, TikTok Shop.

Có những người mất chức rồi im lặng, và có những người mất chức rồi đi dựng lại cái nghề theo đúng cách họ tin là phải. Điều đáng nhớ ở câu chuyện này không phải là chín nhà xuất bản hay 500.000 bản sách, mà là một chi tiết nhỏ: ông đem quyền tự do ra ghi vào điều lệ, để sau này người khác không phải xin nó từ thiện chí của ai cả. Tự do nào được viết xuống thì mới ở lại.

Nguồn: Publishing Perspectives (Mỹ) — Claude Combet, "'I Stand for Genuine Editorial Independence': a Q&A with Les Nouveaux Éditeurs Founder Arnaud Nourry", 28/10/2026: https://publishingperspectives.com/2026/10/i-stand-for-genuine-editorial-independence-a-qa-with-les-nouveaux-editeurs-founder-arnaud-nourry/ — và Publishing Perspectives — Porter Anderson, "Arnaud Nourry Departs as CEO of Hachette Livre", 29/3/2021: https://publishingperspectives.com/2021/03/arnaud-nourry-departs-as-ceo-of-hachette-livre-covid19/

Bài do Sách Bán Chạy lược dịch và biên soạn lại, không sao chép nguyên văn.