Giải Booker 2026 – người viết sáu mươi năm ở vùng rìa, tám mươi mốt tuổi mới được gọi là nhà văn

Tối 9/11/2026 tại London, giải Booker 2026 — giải thưởng văn học uy tín nhất của tiếng Anh — được xướng tên cho một người đã viết suốt sáu mươi năm mà chưa một lần vào chung khảo: M. John Harrison, tám mươi mốt tuổi, với cuốn tiểu thuyết thứ mười ba của ông, The End of Everything. Điều lạ hơn nữa: bốn năm trước, chính ông ngồi ở ghế giám khảo của giải này. Sách Bán Chạy lược dịch và biên soạn lại từ trang chính thức của The Booker Prizes và bản tin của ABC News (Úc). Đọc ngay!

Giải Booker 2026 – khi vùng rìa văn chương được mời vào giữa sân

M. John Harrison là ai: sáu mươi năm trong nghề, ba giải thưởng ở ba lĩnh vực khác nhau

Ông không phải người mới. Theo trang tác giả chính thức của The Booker Prizes, M. John Harrison bán truyện đầu tay năm 1965. Năm 1969 ông vào ban biên tập New Worlds — tạp chí văn học giả tưởng của Anh — và phụ trách trang sách của tạp chí này cho đến 1978. Suốt những năm sau đó ông viết điểm sách cho TLS, The Telegraph, The Guardian và The New York Times. Ông cũng từng chấp bút cho hồi ký của một nhà leo núi lừng danh người Anh.

Thành tích của ông nằm rải ở ba lĩnh vực không ai nghĩ sẽ gặp nhau. Năm 1989, cuốn Climbers đưa ông tới Boardman Tasker Prize — giải dành cho văn học về núi. Năm 2007, Nova Swing đoạt Arthur C. Clarke Award, giải lớn nhất của khoa học giả tưởng Anh. Năm 2020, The Sunken Land Begins to Rise Again đoạt Goldsmiths Prize, giải dành riêng cho tiểu thuyết cách tân về hình thức. Và năm 2022, ông được mời làm giám khảo giải Booker.

Những người cùng nghề nói về ông bằng một câu gần như giống nhau. Trên trang của giải, các nhà văn Olivia Laing, Robert Macfarlane và Neil Gaiman đều gọi ông là một trong những nhà văn có văn phong xuất sắc nhất đang viết hôm nay.

Chuyện xảy ra thế này: một buổi tối ở London và một quyết định nhất trí

Ban giám khảo năm nay do nhà cổ điển học Mary Beard làm chủ tịch, cùng bốn giám khảo: Raymond Antrobus, Jarvis Cocker, Rebecca Liu và Patricia Lockwood. Họ chọn The End of Everything nhất trí — không có phiếu ngược.

Danh sách chung khảo năm nay không hề dễ. Cùng vào vòng cuối với ông là The Disappearers của Marlon James, Black Bag của Luke Kennard, May We Feed the King của Rebecca Perry, The Things We Never Say của Elizabeth Strout và John of John của Douglas Stuart — trong đó có những tên đã ở sẵn giữa trung tâm văn đàn tiếng Anh nhiều năm.

Giá trị giải: 50.000 bảng Anh. Sách do Serpent’s Tail phát hành. Trên sân khấu, Harrison cảm ơn nhà xuất bản và bạn đời của ông, Casper.

Hậu quả: ông mất sáu mươi năm được đọc đúng, và nhận lại một chữ

Cái mất đong được bằng con số. Mười ba cuốn tiểu thuyết, ba giải thưởng ở ba lĩnh vực, sáu mươi năm viết liên tục — và chưa một lần vào chung khảo Booker trước năm nay. Ông đã ngồi chấm giải này năm 2022, trước khi được giải này chấm. Trong suốt thời gian đó, sách của ông được đọc như sách thể loại: khoa học giả tưởng, kỳ ảo, văn học về núi — những ngăn mà văn đàn chính thống hiếm khi xếp cạnh “văn chương”.

Chính ông nói ra cái mất ấy bằng một câu ngắn. Khi nhận giải, ông nói giải thưởng làm ông cảm thấy mình là “một nhà văn thật”. Câu đó đáng dừng lại: nó hàm nghĩa suốt sáu mươi năm trước đó, ông không được phép cảm thấy như vậy.

Cái được thì có ba lớp. Thứ nhất là 50.000 bảng. Thứ hai là một sự thừa nhận không ai bắt bẻ được — nhất trí, từ một ban giám khảo do một học giả cổ điển dẫn đầu. Thứ ba, và lớn nhất: ông nói với BBC rằng cả sự nghiệp mình, ông cố dịch chuyển cán cân giữa văn học thể loại và văn học chính thống. Giải Booker 2026 chính là lúc cán cân đó dịch — không phải cho riêng ông, mà cho cả dòng sách ông đứng trong đó.

Ai không được. Năm cuốn còn lại trong chung khảo ra về tay không, trong đó có tác giả từng đoạt Pulitzer và một tác giả từng đoạt chính giải Booker. Giải thưởng nào cũng vậy: một người được gọi tên thì năm người khác im lặng.

Hai bài học ông để lại

Một: “Không ai viết một cuốn tiểu thuyết một mình.” Đây là nguyên văn lời ông trên sân khấu. Ông nói thêm rằng mình đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ trong bốn mươi, năm mươi năm qua. Một người tám mươi mốt tuổi, lần đầu được giải lớn nhất của nghề, chọn nói câu đó trước tiên — thay vì nói về mình.

Hai: đừng đổi chỗ đứng để lấy sự công nhận; hãy kiên trì cho đến khi sự công nhận dịch về phía mình. Harrison không bỏ khoa học giả tưởng để được xem là nhà văn văn học. Ông viết đúng thứ ông muốn viết trong sáu mươi năm, và cuối cùng chính giải thưởng phải đi tới chỗ ông đứng. Ngay với cuốn này, ông cố ý không giải thích bối cảnh — vì theo ông, giải thích là tự biến nó thành khoa học giả tưởng.

Cuốn sách đoạt giải viết cho ai, giúp độc giả điều gì

Hiện The End of Everything chưa có bản tiếng Việt, nên Sách Bán Chạy giữ nguyên tên gốc.

Mô tả chính thức của giải gọi đây là “một chuyến phiêu lưu hậu tận thế trào phúng ngấm ngầm và gây bất an, đi vào giới hạn của hiểu biết con người”. Truyện đặt ở vùng Kent, miền nam nước Anh, trong một tương lai gần: nhiều năm sau một biến cố không ai giải thích được, chính quyền gần như không còn vận hành, biển đầy những sinh vật mới, châu Âu đã mất. Phillip Tennent sống bằng việc nhặt đồ dạt bờ biển Channel. Một ngày anh vớt lên một vật cứ liên tục biến đổi, và phải mang nó vào sâu trong đất liền trước khi nó làm lung lay mọi điều anh tưởng mình biết. Anh mang nó tới bà cô Marnie — một nghệ sĩ đang mất dần ký ức — và bà cảm thấy cái vật ấy đang lớn lên.

Chính Harrison nói rõ cuốn sách của ông để làm gì: nó lấy thời sự làm chất liệu trào phúng, và đặt một câu hỏi — điều gì xảy ra khi mọi cách giải thích thế giới đều trở thành một thảm họa đang tiếp diễn, mà người ta thì vẫn phải sống tiếp? Ý tưởng đầu tiên đến với ông từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Chủ tịch ban giám khảo Mary Beard nói gọn hơn: đây là “chính trị của hôm nay nhìn qua ống kính của tương lai”. Theo bà, cuốn sách lộn ngược người đọc, rồi để lại một thoáng lạc quan đáng ngạc nhiên. Trên Financial Times, Catherine Taylor gọi nó là cuốn sách “giàu lòng trắc ẩn một cách không ngờ”.

Vậy cuốn này viết cho ai? Cho người đọc muốn một cuốn tiểu thuyết nhìn thẳng vào thời sự hôm nay mà không cần dán nhãn thể loại; và cho người chịu được một cuốn sách không giải thích. Chính Harrison cảnh báo trước: thế giới trong sách khắc nghiệt và sẽ vẫn khắc nghiệt; ông mong người đọc tìm được chút thanh thản ở đoạn cuối, nhưng đó không phải hy vọng, cũng không phải một cái kết gọn gàng.

Ai nên quan tâm tin này

Người đang làm một việc chưa được thừa nhận. Sáu mươi năm là một con số nên nhìn thẳng. Nó không nói “cứ kiên trì rồi sẽ được”; nó nói sự thừa nhận có thể đến rất muộn, và người ta vẫn có thể làm tốt việc của mình trong lúc chờ.

Người đọc văn học dịch và người theo các giải thưởng lớn. Booker 2026 là một cột mốc đáng ghi: lần đầu một tác giả trưởng thành từ dòng khoa học giả tưởng – kỳ ảo bước lên bục cao nhất của văn chương tiếng Anh.

Người làm nghề viết, nghề sáng tạo. Câu “không ai viết một cuốn tiểu thuyết một mình” là câu đáng dán lên tường.

Sách liên quan tại Sách Bán Chạy

Cuốn đoạt giải chưa có bản Việt, nhưng hai bài học ở trên thì có sách nói thẳng vào — và cả hai cuốn dưới đây đều của những tác giả từng bị xem là “khó đọc”, “ở rìa”, rồi được chính giải thưởng lớn nhất tìm đến:

• Aliss Bên Đám Lửa — Jon Fosse — 64.000₫ (giá bìa 79.000₫), còn hàng. Nối trực tiếp với bài học thứ hai. Jon Fosse viết văn xuôi thực nghiệm, câu dài, ít dấu chấm, suốt hàng chục năm bị coi là lối viết của số ít — rồi nhận Nobel Văn học 2023 mà không đổi một nét nào trong cách viết của mình. Cuốn này, bản tiếng Việt do Bùi An Bình dịch, mỏng 128 trang, là chỗ dễ vào nhất để gặp lối văn đó.
• Siddhartha — Hermann Hesse — 85.000₫ (giá bìa 95.000₫), còn hàng. Nối với bài học thứ nhất và thứ hai. Đây là câu chuyện một người từ chối mọi con đường đã được dọn sẵn để tự đi tìm con đường của mình — và học được nhiều nhất không phải từ các bậc thầy, mà từ một người lái thuyền bên bờ sông. Bản tiếng Việt do Lê Chu Cầu dịch, 218 trang.
• Tủ sách Mùa giải thưởng 2026 – Sách đoạt giải Nobel, Pulitzer, Newbery — 9 đầu sách đang còn hàng, giảm tới 20%, cho người muốn đi hết một mùa giải thưởng.

Mua sách chính hãng tại: sachbanchay.com — hoặc gian hàng Tazano Bookstore trên Shopee, Tiki, Lazada, TikTok Shop

Thông tin sách (tác phẩm đoạt giải)

• Tên gốc: The End of Everything
• Tác giả: M. John Harrison
• Nhà xuất bản: Serpent’s Tail (Anh)
• Năm phát hành: 2026
• Thứ tự trong sự nghiệp: tiểu thuyết thứ mười ba của tác giả
• Giải thưởng: Booker Prize 2026 (50.000 bảng Anh)
• Bản tiếng Việt: chưa có
• Số trang, khổ sách, ISBN: Lỗi giao diện: file 'snippets/shortcode-chờ.bwt' không được tìm thấy

Có những người làm xong việc của mình rất lâu trước khi có ai gọi tên họ. Sáu mươi năm là khoảng thời gian đủ để một người bỏ cuộc vài chục lần — và ông ấy thì vẫn viết. Ở Sách Bán Chạy, chúng tôi nghĩ đó mới là phần đáng kể của tin này.

Nguồn gốc: The Booker Prizes — trang tác giả M. John Harrison và trang tác phẩm “The End of Everything” (thebookerprizes.com); ABC News (Úc) — “M John Harrison wins 2026 Booker Prize for dystopian novel The End of Everything”, 10/11/2026.

Bài do Sách Bán Chạy lược dịch và biên soạn lại, không sao chép nguyên văn.